Πολιτική Κρίση 1965 - 1966
Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έπαιξε σημαντικό ρόλο στην κρίση του Ιουλίου του 1965, γεγονός που σημάδεψε την περαιτέρω πορεία του. Αφού κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια να αποφευχθεί η κρίση, συμμετέσχε στην κυβέρνηση που σχηματίστηκε από τα στελέχη της Ενώσεως Κέντρου που διαφωνούσαν προς την πολιτική της ρήξης με το Βασιλέα. Αποκαλυπτική για το χρονικό της κρίσης είναιη ομιλία του στη Βουλή στις 3 Αυγούστου του 1965. Μετά από δύο αποτυχημένες προσπάθειες (κυβερνήσεις Γεωργίου Αθανασιάδη-Νόβα και Ηλία Τσιριμώκου), σχηματίσθηκε η κυβέρνηση Στεφάνου Στεφανοπούλου που έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης το Σεπτέμβριο του 1966. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης διετέλεσε υπουργός Συντονισμού στις κυβερνήσεις Νόβα και Στεφανοπούλου. Οι οικονομικοί δείκτες των ετών 1965-1966 υπήρξαν από τους πιο ικανοποιητικούς μέχρι τότε παρά τις πολιτικά υποκινούμενες απεργιακές κινητοποιήσεις. Παράλληλα, κατά το τέλος του 1965 ελήφθησαν ριζικά νομισματικά μέτρα που επέφεραν την εκτόπιση της χρυσής λίρας από την ελληνική οικονομία με απώτερα αποτελέσματα την εισροή μεγάλων ποσοτήτων χρυσών λιρών στην Τράπεζα της Ελλάδος, τη σημαντική αύξηση των ιδιωτικών καταθέσεων, την ανακοπή διαρροής συναλλάγματος και εν γένει την εμπέδωση της νομισματικής σταθερότητας. Η κυβέρνηση Στεφανοπούλου όμως ανετράπη τον Δεκέμβριο του 1966, μετά από μυστική συμφωνία του τότε Βασιλέα Κωνσταντίνου με τους Γεώργιο Παπανδρέου και Παναγιώτη Κανελλόπουλο. Η συμφωνία εκείνη, την οποία αποκάλυψε και κατήγγειλε η εφημερίδα "Ελευθερία" την 1 Ιανουαρίου 1967 με τίτλο "Μνημόνιον της Συνωμοσίας", είναι σήμερα ιστορικά βεβαιωμένη και ομολογημένη από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της, οδήγησε δε στο σχηματισμό της κυβερνήσεως Παρασκευοπούλου από εξωκοινοβουλευτικές προσωπικότητες. Ο Μητσοτάκης, ως εκπρόσωπος του κόμματος "Φιλελεύθερον Δημοκρατικόν Κέντρον" (ΦΙ.ΔΗ.Κ.), ζήτησε από το βήμα της Βουλής, το σχηματισμό κυβέρνησης με συμμετοχή των δύο μεγάλων κομμάτων, επισημαίνοντας από τότε τον κίνδυνο της δικτατορίας. Η αδικαιολόγητη όμως ανατροπή της κυβέρνησης Παρασκευοπούλου από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο άνοιξε το δρόμο για τη συνταγματική εκτροπή.
Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης μετά από μακρά περίοδο σιωπής, διετύπωσε μια ολοκληρωμένη άποψη για την πολιτική κρίση 1965-66 πολλά χρόνια αργότερα, το 1989 με την έκδοση της δίτομης πολιτικής του βιογραφίας, από τις εκδόσεις "Παπαζήση", την οποία προλογίζει ο Μίκης Θεοδωράκης. Η τοποθέτησή του για τα δραματικά εκείνα γεγονότα συνοψίζεται στα εξής σημεία:
- Η πολιτική κρίση του Ιουλίου 1965 θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί. Δεν θα υπήρχε διαφωνία εάν ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν είχε κάνει το λάθος να παραχωρήσει στον τότε Βασιλέα, ήδη από τις εκλογές του 1963-64, το δικαίωμα να έχει αποφασιστική γνώμη στα θέματα των Ενόπλων Δυνάμεων. Η αιφνίδια σκλήρυνση της στάσης του Παπανδρέου στο θέμα αυτό, όπως ήταν φυσικό, προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Ανακτόρων, τα οποία επέμειναν να διατηρήσουν τα κεκτημένα.
- Δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση το δικαίωμα του εκλεγμένου Πρωθυπουργού να επιλέγει τους υπουργούς του και ο ίδιος ασφαλώς δικαιούται να αναλάβει και προσωπικά οποιοδήποτε υπουργείο. Αφού όμως η επιλογή αυτή τον οδηγεί σε ρήξη με το ρυθμιστή του πολιτεύματος, σε μια εποχή που ο συσχετισμός των δυνάμεων δεν τον ευνοεί, οφείλει να αντιμετωπίσει και την περίπτωση ενός συμβιβασμού τακτικής. Τον συμβιβασμό συνέστησαν όλα τα βασικά στελέχη της κυβερνήσεως πλην του Ανδρέα Παπανδρέου. Ο πρωθυπουργός όφειλε να σκεφθεί ότι παραιτούμενος εξωθούσε τον Κωνσταντίνο στο δίλημμα: εκλογές με χαρακτήρα δημοψηφίσματος ή βασιλική δικτατορία. Του ζητούσε δηλαδή να διαλέξει ανάμεσα στην αυτοκτονία ή την εκτροπή.
- Η εκ των υστέρων αυτοκριτική της Αριστεράς για τις κινητοποιήσεις και την αδιάλλακτη στάση της στα γεγονότα του 1965 δικαιώνει σήμερα την πολιτική εκείνων που προσπάθησαν τότε, με βαρύτατο προσωπικό πολιτικό κόστος να συμβάλουν σε μια λύση εκτόνωσης.
- Το σενάριο της "συνωμοσίας" δεν ευσταθεί δεδομένου ότι οι υποτιθέμενοι "συνωμότες" κατέβαλαν αγωνιώδεις προσπάθειες για να αποτρέψουν τη ρήξη, να αποτρέψουν δηλαδή το γεγονός, χωρίς το οποίο "συνωμοσία" δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Η βεβιασμένη εξάλλου και άκομψη ορκωμοσία του Γεωργίου Αθανασιάδη-Νόβα όχι μόνο δεν επιβεβαιώνει το παρασκήνιο μια οργανωμένης συνωμοσίας, αλλά με την απαράδεκτη προχειρότητά της επέτρεψε από την πρώτη στιγμή στον Γεώργιο Παπανδρέου να κερδίσει τη μάχη των εντυπώσεων.
- Υπήρξε όμως παρασκήνιο όχι για την ανατροπή της κυβέρνησης Παπανδρέου, αλλά για την ανατροπή της κυβέρνησης Στεφάνου Στεφανοπούλου. Η συμφωνία μεταξύ Βασιλέως, Γεωργίου Παπανδρέου και Παναγιώτη Κανελλόπουλου, που την εποχή εκείνη έμεινε κρυφή, αποτελεί σήμερα ένα ιστορικό γεγονός. Με τη συμφωνία αυτή ανετράπη μια κυβέρνηση που μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές, μια κυβέρνηση στη δεκαπεντάμηνη διαδρομή της οποίας η οικονομία είχε ανακάμψει εντυπωσιακά, το πολιτικό κλίμα είχε εκτονωθεί και είχαν δρομολογηθεί λύσεις για κρίσιμα εθνικά ζητήματα. Η προσπάθεια αυτή προσέγγισης των δύο μεγάλων κομμάτων ήταν από την αρχή καταδικασμένη γιατί απεκρύβη από το λαό μια συμφωνία, που μόνο η δημόσια παραδοχή της την καταξίωνε και της έδινε προοπτική.
